De huisarts is in Nederland meestal de centrale professionele zorgverlener voor mensen die thuis palliatieve zorg krijgen. Hij of zij werkt vaak samen met thuiszorgmedewerkers, familie, mantelzorgers en vele anderen. Ook als patiënten in een verzorgingshuis of hospice verblijven, zijn huisartsen vaak een belangrijke spil in de palliatieve zorg. De palliatieve zorg van de huisarts bestaat voor een belangrijk deel uit het verlichten van pijn en andere lichamelijke en niet-lichamelijke problemen. Ook emotionele ondersteuning van patiënt en familie maakt een essentieel onderdeel uit van palliatieve zorg door de huisarts. Persoonlijke aandacht, beschikbaarheid en betrokkenheid vinden patiënten en huisartsen het belangrijkste aspect van de huisartsenzorg in de palliatieve fase (van den Muijsenbergh, 2001).

Landelijke cijfers over het totale aantal terminale patiënten (met ongeneeslijke kanker of andere terminale aandoeningen) in de huisartsenpraktijk en de inzet daarbij van huisartsen ontbreken. Wel zijn er aanwijzingen dat een ‘gemiddelde’ huisarts per jaar aan ongeveer vijf à zes kankerpatiënten palliatieve zorg verleent (Rodriguez e.a., 2000), waarbij hij/zij bij gemiddeld twee hoofdbehandelaar is (Van Duijn & Schadé, 1998). De zorg die de huisarts als hoofdbehandelaar aan een patiënt met kanker verleent is vaak zeer intensief. Huisartsen hebben in de palliatieve fase gemiddeld 26 contacten van gemiddeld 16 minuten met een kankerpatiënt tot aan diens overlijden (Van den Muijsenbergh, 2001). Bij een aantal van vijf à zes terminale kankerpatiënten per jaar, zou de huisarts ongeveer 34 uur per jaar, en ongeveer drie kwartier per werkweek besteden aan de palliatieve zorg voor deze patiënten.

De Nederlandse huisarts is een generalist die in de meeste gevallen geen aparte specialistische vervolgopleiding op het terrein van palliatieve zorg heeft gevolgd. Vanuit onder meer Integrale Kankercentra worden wel veel bij- en nascholingen georganiseerd om de huisarts de mogelijkheid te geven om zich voldoende te bekwamen op het terrein van palliatieve zorg. Huisartsen kunnen ook advies vragen aan collega's die de Kaderopleiding Palliatieve Zorg voor Huisartsen van het Nederlands Huisartsen Genootschap hebben gevolgd. Uit onderzoek blijkt dat huisartsen veel waarde hechten aan adviezen van huisarts-consulenten met betrekking tot palliatieve zorg, wanneer zij deze consulent kennen en zelf om advies vragen (Fijten e.a., 1999). Ook kan een huisarts in complexe situaties een specialistisch multidisciplinair consultatieteam palliatieve zorg consulteren, vaak verbonden is aan een Integraal Kankercentrum.

Duijn NP van, Schadé E. Huisarts en kanker. Vragen over competentie, organisatie en patiëntoriëntatie. Huisarts en Wetenschap, 1998; (1): p.33-41. In: Francke AL, Willems DL. Palliatieve zorg vandaag en morgen: feiten, opvattingen en scenario’s. Maarssen: Elsevier gezondheidszorg, 2000.

Fijten GH, Koppes JFP, Muris JWM. Intercollegiale consultatie bij palliatieve zorg voor patiënten met kanker in de huisartsenpraktijk: een casus. Huisarts en wetenschap, 1999; (4): p.173-176.

Muijsenbergh M van den. Palliatieve zorg door de huisarts. Ervaringen van huisartsen, patiënten en hun naasten. Academisch proefschrift. Leiden: Universiteit Leiden, 2001.

Rodriguez OL, Heide A van der, Rijt CCD van der, Rhebergen A. Ervaringen van huisartsen met palliatieve zorg in de regio Nieuwe Waterweg Noord. Rotterdam: COPZ-R, 2000. In: Francke AL, Willems DL. Palliatieve zorg vandaag en morgen: feiten, opvattingen en scenario’s. Maarssen: Elsevier gezondheidszorg, 2000.

Laatste update: 15 februari 2005